Het kan een bron zijn van misverstanden, onenigheid of zelfs ruzie: wat is waar? En dus ook de vraag: wie heeft er gelijk? In dit blog zetten we ervaringskennis en cognitieve kennis naast elkaar.
Ruwweg kun je op twee manieren met je werk, met elkaar (en in het algemeen in het gehele leven), omgaan: vanuit theoretische noties en principes óf vanuit jouw eigen of algemeen-menselijke ervaringen. Theorie of praktijk.
In de afgelopen eeuwen is er een toenemende trend geweest om vanuit theoretische opvattingen en overtuigingen met de werkelijkheid om te gaan. Dit komt het meest duidelijk in de wetenschap aan de orde. Alles moest evidence-based of evidence-informed zijn. Objectief aantoonbaar. Vaak door het met getallen hard te maken, anders is het niet wetenschappelijk onderbouwd en ‘telt het niet’.
Dit heeft ons als mensheid veel opgeleverd. Om enkele voorbeelden te noemen: de toegenomen gezondheid door behandeling van (infectie)ziekten; technische ontwikkelingen die ons welvaart en ontplooiingsmogelijkheden, nieuwe materialen en (snelle) vervoersmogelijkheden gebracht hebben.
We kennen inmiddels ook de schaduwkanten ervan: economische en ecologische crisissen (Klomp, 2025) en vooral ook de klimaatcrisis waar we inmiddels middenin zitten. Blijkbaar is er een grens aan onze cognitieve verworvenheden. We herontdekken de wijsheid van zogenoemde natuurvolken, gebaseerd op de menselijke ervaring. Lees hiertoe vooral ‘Een vlecht van heilig gras’, geschreven door Robin Wall Kimmerer (2022).
Binnen Bureau Galenkamp&Schut werken we steeds, naast de noodzakelijke cognitief-wetenschappelijke input, ook op ervaringsgerichte wijze in de trainingen, masterclasses en teamcoaching die we geven. ‘Denken en voelen in balans’ is een van de werkregels die we hanteren. Leren door te doen én te ervaren. Die ervaring ligt zowel binnen jezelf als in het effect op de ander, je team, je werk, de samenleving als geheel. Voorbeeld: Spreken over het theoretische concept ‘begrenzen van gedrag met behoud van relatie’ is één ding, een opdracht uitvoeren rond ‘grenzen’ in de ontmoeting met een andere deelnemer heeft een veel grotere impact op beide partijen. Hierin ‘valt vaak het kwartje’. Zoals een basisschooldirecteur aan het einde van een workshop zei: ‘nu ben ik inmiddels 60 jaar en al jarenlang directeur en voor het eerst snap ik werkelijk wat constructieve boosheid is’.
Waar wij in het ‘Handboek professionele schoolcultuur. Focus op koers en gedrag’ in eerste instantie de focus legden op het ervaringsgerichte aspect in onze aanpak, hebben we in de latere versie (vanaf de 6e druk, 2024; zie met name pag. 12 – 17) expliciet aandacht besteed aan enkele wetenschappelijke onderzoeken over het effect van een professionele schoolcultuur op het onderwijs. Zo kwamen de gebieden cognitieve kennis en ervaringskennis dicht tegen elkaar aan.
Vanuit de wetenschap komt er op dit moment steeds meer erkenning voor, en toepassing van, de rol van de menselijke ervaring. Met name de bovengenoemde schaduwkanten van de eenzijdige, rationele benadering nopen ons hiertoe.
Binnen de wetenschap zelf wordt duidelijk dat het paradigma waarmee we de werkelijkheid ervaren sinds ‘Ik denk dus ik ben’ van René Descartes (begin 17e eeuw) zijn langste tijd gehad heeft. De relationele benadering van de kwantummechanica (Rovelli, 2021) maakt ons duidelijk dat er geen objectieve werkelijkheid buiten onszelf bestaat. Het meest helder daarin is het boek ‘The Blind Spot. Why Science Cannot Ignore Human Experience’ (Frank, Gleiser & Thompson, 2024). Daarin lezen we hoe onze manier van denken (het heersende paradigma sinds de 17e eeuw) onze crisissen veroorzaakt. Dit boek is een pleidooi om de menselijke ervaring (weer) toe te voegen aan onze kijk op de wereld, op onszelf, op elkaar, op de wetenschap en óók op ons werk.
Hiermee is de vraag ‘wat is waar?’ van het begin van dit blog natuurlijk niet geheel beantwoord.
Wel vraagt het aandacht voor een verruimde benadering van die vraag: wat zijn onze gedachten/denkbeelden én wat zijn onze gevoelens/ervaringen?
Wanneer deze twee vragen -in balans- in de ontmoeting met anderen aan de orde komen, geeft dat ruimte om samen het geheel te overzien en tot wijze besluiten te komen.
Literatuur:
Frank, A., Gleiser. M. & Thompson, E. (2024). The Blind Spot. Why Science Cannot Ignore Human Experience. The MIT Press.
Galenkamp, H & Schut, J.P. (2024). Handboek professionele schoolcultuur. Focus op koers en gedrag.
Klomp, K. (2025). Ecoliberalisme. Een veranderverhaal over ware vrijheid. De Geus.
Rovelli, C. (2021). Het verhaal van de kwantumfysica, de ingrijpendste wetenschappelijke revolutie aller tijden. Prometheus.
Wall Kimmerer, R. (2022). Een vlecht van heilig gras. HarperCollins Holland.